Hangi kuruluşlar Güvenlik Bilgi Formlarını gerektirir ve neden?

Güvenlik Bilgi Formları (Safety Data Sheets – SDS), yalnızca düzenleyici kurumlar için yazılmış teorik belgeler değildir. Her gün gerçek kimyasallarla çalışan gerçek insanlar için hazırlanırlar. Bir fabrika sahasından okul laboratuvarına kadar SDS’ler, bir maddenin insan vücudu üzerindeki etkilerini, kazaların nasıl meydana geldiğini ve bir şeyler ters gittiğinde ne yapılması gerektiğini açıklar.

Bu makale, hangi kuruluşların güvenlik bilgi formlarına ihtiyaç duyduğunu, ne zaman gerekli olduklarını ve neden önemli olduklarını; hem profesyoneller hem de öğrenciler için anlaşılır bir dille açıklamaktadır.

SDS gereklilikleri neden vardır?

Küresel olarak Güvenlik Bilgi Formu (SDS) gereklilikleri, Birleşmiş Milletler’in Küresel Olarak Uyumlaştırılmış Sistemi’ne (GHS) dayanır ve ulusal iş sağlığı ve güvenliği mevzuatlarına dahil edilmiştir. Kimyasallarla çalışan herkes, neyle çalıştığını, hangi risklerin bulunduğunu ve bir olay meydana geldiğinde ne yapılması gerektiğini hızlıca anlayabilmelidir.

Denetleyici kurumlar ülkeden ülkeye farklılık gösterse de beklentiler büyük ölçüde aynıdır. Tehlikeli kimyasallar güncel bir SDS ile birlikte tedarik edilmeli, standart 16 bölümlük formatta sunulmalı ve çalışanların günlük kullanımda ve acil durumlarda güvenle başvurabilmesi için kolayca erişilebilir olmalıdır.

Bu kural tüm sektörler için geçerlidir çünkü kimyasal riskler, bir iş yerinin küçük, tanıdık veya geleneksel olarak endüstriyel olmaması nedeniyle ortadan kalkmaz.

Güvenlik Bilgi Formu bulundurması gereken kuruluşlar

Farklı sektörler kimyasalları farklı şekillerde kullanır, ancak SDS bulundurma yükümlülüğü aynı ilkeye dayanır: çalışanlar maruz kalabiliyorsa, SDS’ler mevcut olmalıdır. Aşağıdaki tablo, bu gerekliliğin yaygın sektörlerde nasıl uygulandığını göstermektedir.

SDS yükümlülüğü yalnızca ağır sanayi ile sınırlı değildir. Okullar, oteller, çiftlikler ve depolar da kimyasallar günlük işin bir parçası olduğunda aynı mantığa tabidir.

Güvenlik Bilgi Formları ne zaman gereklidir?

Yaygın bir yanlış anlama, SDS’lerin yalnızca büyük kaplar veya “tehlikeli” görünen kimyasallar için gerekli olduğudur. Gerçekte belirleyici unsur, ambalajın boyutu ya da marka değil, maruziyettir.

Aşağıda SDS gerekliliğini tetikleyen durumlar açıklanmaktadır.

Bu durum, küçük sprey kutularının veya temizlik ürünlerinin neden bazen SDS gerektirdiğini bazen de gerektirmediğini açıklar. Evde maruziyet kısa süreli ve sınırlıdır. İş yerinde ise günlük kullanım riski tamamen değiştirir.

Bir SDS hangi bilgileri içermelidir?

Her Güvenlik Bilgi Formu, kritik bilgilerin her zaman aynı yerde bulunmasını sağlayan sabit 16 bölümlük bir yapıyı takip eder. Bu tutarlılık, aramak ya da tahmin etmek için zamanın olmadığı acil durumlarda özellikle önemlidir.

• Bölüm 1–3, ürün tanımı, tedarikçi bilgileri, kimyasal tehlikeler ve bileşen bilgilerini kapsar.
  
• Bölüm 4–6, ilk yardım önlemlerini, yangınla mücadele prosedürlerini ve dökülme veya sızıntılara müdahaleyi açıklar.
  
• Bölüm 7–9, güvenli kullanım ve depolama, maruziyet kontrolleri ve gerekli KKD’ler ile fiziksel ve kimyasal özellikleri içerir.
  
• Bölüm 10–11, kimyasal kararlılık, reaktivite ve potansiyel sağlık etkilerini açıklar.
  
• Bölüm 12–15, çevresel bilgiler, bertaraf rehberliği, taşıma bilgileri ve mevzuat notlarını kapsar.
  
• Bölüm 16, SDS revizyon tarihi ve destekleyici bilgiler gibi diğer ilgili ayrıntıları sağlar.
  

Bu yapı, uzman olmayan çalışanların bile ihtiyaç duydukları bilgiyi hızlıca bulmalarına ve bir sorun yaşandığında güvenle hareket etmelerine yardımcı olur.

Kuruluşlar SDS’leri pratikte nasıl yönetir?

Çoğu kuruluş, Güvenlik Bilgi Formlarını kendi büyüklüklerine, kaynaklarına ve kimyasal envanterlerinin ne sıklıkla değiştiğine uygun pratik bir yaklaşımla yönetir. Tek bir zorunlu format yoktur, ancak SDS’lerin nasıl saklandığı, gerçek durumlarda ne kadar faydalı olduklarını doğrudan etkiler.

Bazı iş yerleri hâlâ kağıt klasörlere dayanır; çünkü tanıdıktır ve kolayca erişilebilir. Ancak bunları güncel tutmak sürekli bir zorluktur. Diğerleri, güncellemeleri hızlandıran ve bilgiyi bulmayı kolaylaştıran dijital SDS sistemlerine geçer; fakat bu yalnızca elektrik veya sistem kesintileri sırasında erişim güvenilir olduğunda işe yarar. Günümüzde birçok kuruluş, SDS Manager gibi dijital bir platformu; yüksek riskli veya yoğun kullanılan alanlarda basılı kopyalarla destekleyen daha dengeli bir yaklaşım benimser. Bu yöntem, bilgiler güncel tutulurken teknoloji kullanılamadığında da kritik güvenlik verilerine erişimi sağlar; her iki formatın da düzenli olarak gözden geçirilmesi ve bakımının yapılması koşuluyla.

Sonuç olarak format, erişilebilirlikten daha az önemlidir. Özellikle acil durumlarda çalışanlar SDS’lere parola, gecikme ya da anahtar veya kilitli ofis aramadan anında erişebilmelidir.

Uyum neden para cezalarından daha önemlidir?

Düzenleyici cezalar gerçek olsa da asıl risk insan sağlığıyla ilgilidir. Eksik veya güncel olmayan SDS’ler, kişisel koruyucu donanımın yanlış kullanılmasına, tıbbi müdahalenin gecikmesine veya acil durumlarda güvensiz müdahalelere yol açabilir.

SDS’leri iyi yöneten kuruluşlar genellikle daha az olay yaşar, denetimleri daha sorunsuz geçirir ve daha güçlü bir güvenlik kültürü oluşturur. Çalışanlar da tehlike bilgilerinin açık ve erişilebilir olduğu iş yerlerine daha fazla güvenir.

Sonuç

Peki hangi kuruluşlar güvenlik bilgi formlarına ihtiyaç duyar? Çalışanların, günlük evsel kullanımın ötesine geçen şekillerde tehlikeli kimyasallarla çalıştığı tüm kuruluşlar. Buna fabrikalar, hastaneler, inşaat sahaları, çiftlikler, okullar, depolar ve hizmet sektörleri dahildir.

SDS’ler bürokrasiyle ilgili değildir. Netlik, hazırlık ve insanları önlenebilir zararlardan korumakla ilgilidir. Doğru şekilde yönetilip iyi açıklandıklarında, Güvenlik Bilgi Formları bir iş yerinin sahip olabileceği en pratik güvenlik araçlarından biri hâline gelir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Hangi kuruluşlar güvenlik bilgi formu bulundurmak zorundadır?
   Çalışanların normal evsel kullanımın ötesinde maruz kalabileceği tehlikeli kimyasalları üreten, ithal eden, dağıtan, depolayan veya kullanan tüm iş yerleri.
2. Güvenlik bilgi formları tam olarak ne zaman gereklidir?
   İş yerindeki kimyasal kullanımının, tipik tüketici kullanımına kıyasla daha sık, daha uzun süreli veya daha yoğun bir maruziyet oluşturduğu durumlarda.
3. MSDS ne zaman gerekliydi ve MSDS hâlâ geçerli mi?
   MSDS eski terimdir. Gereklilik devam etmektedir, ancak mevcut standart 16 bölümlük SDS formatıdır.
4. SDS’leri yalnızca dijital olarak saklayabilir miyiz, yoksa klasörlere de ihtiyaç var mı?
   Çalışanlar her vardiyada SDS’lere anında erişebiliyorsa ve elektrik veya internet kesintileri için bir yedek çözüm varsa dijital saklama yeterlidir.
5. SDS’leri sağlamak ve güncel tutmaktan kim sorumludur?
   Tedarikçiler, sattıkları tehlikeli kimyasallar için SDS sağlamak zorundadır. İşverenler ise bu SDS’leri toplamak, erişilebilir tutmak ve çalışanları kullanımları konusunda eğitmekle yükümlüdür.